فراتدریس چیست

نخست نیوز – تدریس عادی:
استاد درباره اهمیت مدیریت زمان، روش اولویت‌بندی کارها و تکنیک ماتریس آیزنهاور توضیح می‌دهد.
فرادرس (فراتدریس):
استاد علاوه بر آموزش مدیریت زمان، توضیح می‌دهد که:
• چرا این روش تدریس را انتخاب کرده است.
• چگونه دانشجویان می‌توانند این شیوه یادگیری را در سایر دروس خود به کار ببرند.
• چه عواملی باعث می‌شود یک یادگیری مؤثر یا نامؤثر باشد.
• چگونه می‌توانند یادگیری خود را ارزیابی و اصلاح کنند.
در این حالت، دانشجویان فقط «موضوع» را یاد نمی‌گیرند؛ بلکه یاد می‌گیرند چگونه یاد بگیرند.
تعریف فراتدریس
فراتدریس رویکردی آموزشی است که در آن معلم یا استاد علاوه بر انتقال محتوا، فرایند یادگیری، روش‌های تدریس، راهبردهای تفکر و چگونگی کسب دانش را نیز برای فراگیران آشکار و قابل فهم می‌کند.
به بیان ساده:
تدریس = آموزش یک موضوع
فراتدریس = آموزش موضوع + آموزش چگونگی یادگیری آن موضوع
یک مثال دانشگاهی جذاب
در درس «بازاریابی استراتژیک»، استاد از دانشجویان می‌خواهد یک کمپین تبلیغاتی طراحی کنند.
در سطح تدریس معمولی:
• دانشجویان کمپین را طراحی می‌کنند.
در سطح فراتدریس:
• استاد توضیح می‌دهد چرا از روش پروژه‌محور استفاده کرده است.
• نشان می‌دهد این فعالیت چه مهارت‌هایی را تقویت می‌کند.
• از دانشجویان می‌خواهد درباره نحوه یادگیری خود تأمل کنند.
• از آنان می‌پرسد: «شما چگونه به این راه‌حل رسیدید؟»
در اینجا دانشجو علاوه بر بازاریابی، درباره فرایند تفکر، حل مسئله و یادگیری خود نیز آگاهی پیدا می‌کند.
تعریف کوتاه و سمیناری
فراتدریس هنر و علمِ آشکار ساختن فرایند یادگیری برای یادگیرنده است؛ به گونه‌ای که فرد نه‌تنها “چه چیزی” را بیاموزد، بلکه “چگونه آموختن” را نیز یاد بگیرد.
این مفهوم یکی از پایه‌های اصلی آموزش در قرن ۲۱، یادگیری مادام‌العمر، یادگیری خودراهبر (Self-Directed Learning) و طراحی تجربه یادگیری (Learning Experience Design) محسوب می‌شود.

دکتر حسین چناری
مدرس دانشگاه و مشاور امور آموزشی