ضرورت ورزش برای افراد سالخورده؛ سرمایهگذاری برای زندگی سالم
نخست نیوز – سیدرضا بخارایی – امروزه سالمندی نه یک بیماری، بلکه مرحلهای طبیعی از زندگی انسان تلقی میشود که با رعایت اصول صحیح زندگی، بهویژه انجام فعالیت بدنی منظم، میتواند با نشاط، پویایی و آرامش همراه باشد.
کمتحرکی یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت سالمندان است. با افزایش سن، بهطور طبیعی توده عضلانی کاهش مییابد، استخوانها شکنندهتر میشوند، انعطافپذیری مفاصل کمتر شده و توان قلب و ریه نیز افت میکند. اگر این تغییرات با بیتحرکی همراه شوند، زمینه بروز بیماریهایی مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماریهای قلبی و عروقی، پوکی استخوان و چاقی فراهم خواهد شد. در مقابل، ورزش منظم میتواند این روند را به میزان قابل توجهی کند کرده و حتی بخشی از توان از دسترفته را بازگرداند.
فعالیت بدنی منظم، عملکرد قلب و عروق را بهبود میبخشد، قند و چربی خون را کنترل میکند، فشار خون را کاهش میدهد و خطر سکته قلبی و مغزی را کم میکند. همچنین تمرینات قدرتی موجب حفظ توده عضلانی، افزایش توان جسمی و انجام آسانتر فعالیتهای روزمره میشود. سالمندی که بتواند بدون وابستگی به دیگران راه برود، از پله بالا برود یا امور شخصی خود را انجام دهد، از استقلال و عزتنفس بیشتری برخوردار خواهد بود.
فواید ورزش تنها به سلامت جسم محدود نمیشود. سلامت روان نیز به همان اندازه اهمیت دارد. بسیاری از سالمندان به دلیل بازنشستگی، کاهش ارتباطات اجتماعی یا از دست دادن عزیزان، احساس تنهایی، اضطراب یا افسردگی را تجربه میکنند. ورزش با افزایش ترشح هورمونهای شادیآور مانند اندورفین، موجب کاهش استرس، افزایش نشاط، بهبود کیفیت خواب و تقویت روحیه میشود. علاوه بر این، مطالعات نشان دادهاند که فعالیت بدنی منظم، روند کاهش حافظه و تواناییهای شناختی را کند کرده و احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر و سایر انواع زوال عقل را کاهش میدهد.
یکی دیگر از مزایای مهم ورزش، پیشگیری از زمین خوردن و شکستگی استخوان است که از مشکلات شایع دوران سالمندی به شمار میرود. تمرینات تعادلی، کششی و قدرتی، هماهنگی عضلات و حفظ تعادل را بهبود میبخشند و احتمال سقوط را کاهش میدهند. ازاینرو، متخصصان توصیه میکنند سالمندان علاوه بر پیادهروی، تمرینات تعادلی و قدرتی را نیز در برنامه هفتگی خود بگنجانند.
سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند افراد ۶۵ سال و بالاتر، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته، مانند پیادهروی تند، داشته باشند و دستکم دو روز در هفته نیز تمرینات تقویت عضلات انجام دهند. البته نوع و شدت ورزش باید با شرایط جسمانی هر فرد متناسب باشد و در صورت وجود بیماریهای زمینهای، با نظر پزشک آغاز شود.
در حقیقت، ورزش را میتوان بهترین، کمهزینهترین و در دسترسترین «داروی بدون نسخه» برای سالمندان دانست؛ دارویی که نهتنها از بسیاری از بیماریها پیشگیری میکند، بلکه امید به زندگی، نشاط اجتماعی و کیفیت زندگی را نیز افزایش میدهد. فرهنگسازی در زمینه فعالیت بدنی سالمندان، وظیفهای مشترک برای خانوادهها، رسانهها، مراکز آموزشی، پزشکان و مسئولان حوزه سلامت است.
در پایان باید گفت، سالمندی پایان پویایی نیست، بلکه فصل پختگی، تجربه و خردورزی است. اگر ورزش به بخشی از سبک زندگی تبدیل شود، سالهای سالمندی نه دوران ناتوانی، بلکه دوران زندگی فعال، عزتمند و سرشار از امید خواهد بود.منابع۱. سازمان جهانی بهداشت. (۱۴۰۰/۲۰۲۰). راهنمای سازمان جهانی بهداشت درباره فعالیت بدنی و رفتار کمتحرک. ژنو: سازمان جهانی بهداشت.
۲. کالج آمریکایی پزشکی ورزشی. (۱۴۰۱/۲۰۲۲). راهنمای آزمون و تجویز ورزش (ویرایش یازدهم). فیلادلفیا: انتشارات ولترز کلوور.
۳. نلسون، ماری ای. و همکاران. (۱۳۸۶/۲۰۰۷). «فعالیت بدنی و سلامت عمومی در سالمندان». مجله پزشکی و علوم ورزش و تمرین، جلد ۳۹، شماره ۸.
۴. پترسون، دیوید اچ. و واربورتون، دارن ای. آر. (۱۳۸۹/۲۰۱۰). «فعالیت بدنی و محدودیتهای عملکردی در سالمندان». مجله فیزیولوژی کاربردی کانادا، جلد ۳۵، شماره ۱.
۵. تیلور، دیوید. (۱۳۹۳/۲۰۱۴). «فعالیت بدنی؛ دارویی برای سالمندان». نشریه پزشکی تحصیلات تکمیلی، جلد ۹۰، شماره ۱۰۵۹.
سیدرضا بخاراییحقوقدان، پژوهشگر و نویسندهعضو کانون وکلای دادگستری خراسانبازنشسته قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایرانمونترال، کانادا
