۷۴ سال پیش نفت به ملت رسید

نخست نیوز، “ملی شدن صنعت نفت”، چهار واژه‌ای که وقتی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند ناخودآگاه سرفرازی را در رگ‌هایمان تزریق می‌کند، ملی شدن صنعت نفت ایران در ۲۹ اسفند سال ‌۱۳۲۹، نقطه عطفی مهم در تاریخ سیاسی، اقتصادی و مبارزات مردم برای نجات سرمایه‌های ملی این مرز و بوم از دست بیگانگان به شمار رفته و در طول هفتاد و چهار سال گذشته منشا اتفاق‌ها و حوادث گوناگونی در این صنعت شده است.

۴۲ سال بعد از فوران نخستین چاه نفت در ایران، این صنعت در کشور ملی شد. ایام بین پیدایش نفت تا ملی شدن صنعت نفت در ایران صفحاتی از تاریخ کشور را تشکیل داده‌اند که زیر بار حادثه تا شده‌اند تا ما بتوانیم با افتخار از ملی شدن بگوییم. اکنون با گذشت بیش از یک قرن از پیدایش نفت و بیش از نیم قرن از ملی شدن آن، حتی خواندن سرفصل مهم‌ترین اتفاقات هم می‌تواند خواننده را در تاریخ این پیر صد ساله حل کند.

نهضت ملی شدن نفت در دوره‌ای شکل گرفت که ایران بزرگترین تولیدکننده نفت خاورمیانه بود و حرکت مصدق در آن دوره برای کوتاه کردن دست استعمار از منابع و سرمایه‌های بیشمار ایران، حرکتی ملی گرایانه در جهت حفظ منابع و منافع کشور بود که با همراهی تعدادی از فرهیختگان و علمای آن زمان از جمله آیت الله کاشانی، با پشتوانه‌های مذهبی شکل گرفت. در دوره‌ای که سرمایه‌های کشور مانند رودی به سمت کشورهای بیگانه و استعمارگران سرازیر می‌شد، مصدق با همراهی جریان مذهبی تفکر اقتصاد غیر وابسته را در کشور به مرحله اجرا درآورد و به نوعی جریان‌های فکری را به سمت و سوی استقلال نفت هدایت کرد.

اکنون بیش از ۷۴ سال از اولین روزی که نفت ملی شد می‌گذرد و سیاستمداران و بزرگان کشور با بهره‌گیری از این تفکر و حرکت ملی در عرصه‌های مختلف سیاسی، داخلی و بین المللی حضور پیدا می‌کنند و با استفاده از این تفکرات استقلال طلبانه و ملی گرایانه توانسته‌اند بندهای وابستگی به بیگانگان را از پای کشور ببُرند و رهاتر از همیشه به سوی استقلال در همه زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و … گام بردارند.

اما ماجرا از کجا شروع شد؟

نخستین اتفاق نفتی ثبت شده در تاریخ امضای امتیازنامه ویلیام ناکس دارسی، سرمایه دار یهودی الاصل استرالیایی تبعه انگلیس در تهران در خردادماه سال ۱۲۸۰ بود. دارسی به موجب این امتیاز حق اکتشاف، استخراج، حمل و نقل، پالایش صدور نفت و گاز را در سراسر ممالک محصوره ایران به جز پنج ایالت شمالی به مدت ۶۰ سال به طور انحصاری به دست آورد. بعد از آن در مردادماه همان سال طرح احداث خط لوله نفت در ایران به امضای تزار نیکولای دوم رسید.

حفاری در مسجد سلیمان که نشانه‌های طلای سیاه در پهنه آن دیده شده بود در سوم بهمن ماه سال ۱۲۸۶ مسجد سلیمان آغاز شد و حدود پنج ماه بعد، در پنجم خرداد ماه سال ۱۲۸۷، زمانی که اکتشاف‌گران از پیدایش نفت در ایران نا امید شده بودند، نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجد سلیمان در عمق ۱۱۸۰ پا فوران کرد و سرنوشت ایران با نفت گره خورد.

منبع ایسنا