وسوسه خرید اقساطی؛ فرصتی برای رفاه یا دامی برای بودجه خانوار؟

نخست نیوز – علی عدالتیان– امروزه بسیاری از فروشگاه‌های زنجیره‌ای و پلتفرم‌های فروش آنلاین دیگر نیازی به ضامن، چک صیادی یا پیش‌پرداخت‌های سنگین ندارند. این تغییر که عمدتاً بر پایه اعتبار‌سنجی دیجیتال و ارائه صرفاً کد ملی بنا شده چالش‌ها و فرصت‌های جدیدی را پیش روی مصرف‌کنندگان قرار داده است.
اصلی‌ترین مزیت این سبک از فروش دسترسی آنی به کالا است. وقتی سد بزرگ پیش‌پرداخت برداشته می‌شود. خانوارها می‌توانند نیازهای ضروری خود را بدون نیاز به پس‌اندازهای طولانی‌مدت برطرف کنند. استفاده از کد ملی برای احراز هویت و بررسی رتبه اعتباری مشتری فرآیند خرید را چنان سریع کرده که گویی خرید نقدی انجام می‌شود. برای بسیاری از مردم این روش بهترین راه برای مقابله با تورم و خرید کالا پیش از گرانی‌های بعدی است.
اما در پس این تسهیل‌گری لایه‌هایی از مخاطرات نهفته است. اولین نکته ماهیت «اعتباری» این خریدهاست. وقتی خرید بدون پیش‌پرداخت انجام می‌شود فرد به‌راحتی درگیر تعهدات ماهانه‌ای می‌شود که شاید فراتر از توان واقعی درآمدی‌اش باشد. ساده‌سازی فرآیند فروش مرز میان نیاز و هوس را کمرنگ می‌کند و افراد را به سمت خریدهای هیجانی و فراتر از بودجه سوق می‌دهد.
از سوی دیگر مسئله ارائه کد ملی و بررسی سوابق اعتباری موضوع حریم خصوصی و امنیت داده‌ها را نیز مطرح می‌کند. در حالی که فروشگاه‌ها این کدها را برای تضمین بازپرداخت استفاده می‌کنند مصرف‌کننده باید نسبت به امنیت اطلاعات خود و نحوه استفاده از این داده‌ها توسط شرکت‌های واسط مالی هوشیار باشد. همچنین نبود پیش‌ پرداخت به این معناست که در صورت تأخیر در بازپرداخت جریمه‌های دیرکرد سنگین و سودهای پنهان در اقساط به‌سرعت قیمت نهایی کالا را به شکلی غیرمنطقی افزایش می‌دهند؛ اتفاقی که در بازه‌های طولانی‌مدت، قدرت خرید خانوار را به‌شدت کاهش می‌دهد.
در نهایت، فروش اقساطی «بدون ضامن و پیش‌پرداخت» ابزاری قدرتمند برای قدرت بخشیدن به مصرف‌کننده است، اما نباید به ابزاری برای به تعویق انداختن بحران‌های مالی تبدیل شود. موفقیت در این سبک خرید، بیش از هر چیز به «سواد مالی» مصرف‌کننده بستگی دارد؛ اینکه آیا خریدار پیش از ثبت کد ملی، توان بازپرداخت اقساط متعدد و هم‌پوشان را در ماه‌های آینده محاسبه کرده است یا خیر؟ اگر این مسیر با مدیریت هوشمندانه همراه نباشد، آنچه در ابتدا فرصتی برای رفاه به نظر می‌رسید، می‌تواند به چالشی بزرگ برای امنیت مالی خانواده تبدیل شود.